In het debat over integratie en de rol van de islam daarbij lijkt deze week een slachtoffer gevallen: rechtsfilosoof Paul Cliteur kondigde aan dat hij zich voortaan matigt omdat hij geschrokken is van de felle reacties op zijn opinies. Hij zei er niet aan te moeten denken zich te moeten laten vergezellen door lijfwachten. Hoe serieus die vrees is, laat zich moeilijk vaststellen. Maar alleen al het feit dat wij die niet onmiddellijk als onzinnig van de hand kunnen wijzen, zegt iets over het klimaat in dit land. Het ‘demoniseren’ is met de dood van Pim Fortuyn niet opgehouden.

Cliteur is niet alleen geschrokken van de heftige reacties van andere publicisten, hij is ook aan het denken gezet door de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst, die onlangs beweerde dat ‘opiniemakers’ in dit land met hun kritiek op de islam jonge moslims in de armen kunnen drijven van het terrorisme. Een vergaande stelling waarbij de aanwijzingen onvermeld bleven.
Ook oud-politici Paul Rosenmöller en Els Borst hebben in nieuwe hoedanigheden (voorzitters van respectievelijk een commissie ter bevordering van de participatie van allochtone vrouwen en van het platform tegen racisme en discriminatie) onlangs gewaarschuwd dat de scherpe toon in het integratiedebat kan leiden tot een tweedeling in ons land.
Het is de vraag in hoeverre opiniemakers als Cliteur zich dit moeten aantrekken. Het moeizaam op gang gekomen debat over integratie is sinds de terreuraanslagen in Madrid alleen maar urgenter geworden. Als de maatschappij er niet in slaagt burgers van verschillende herkomst te binden aan gemeenschappelijke waarden, kan dit land zich slechter teweer stellen tegenover nieuwe bedreigingen.
In zo’n debat zijn tegenpolen onmisbaar, opdat zij de politiek inspireren beleid te maken. Degenen die zich zorgen maken over de soms wat schelle tonen, zouden zich beter kunnen richten op de uitdaging om meer mensen te betrekken bij de inhoud van het debat, opdat er tussen die polen betere besluiten worden genomen. De oproep van de Amsterdamse wethouder Ahmed Aboutaleb donderdag aan het adres van gematigde moskeeen hun stilzwijgen te doorbreken, is daarom ook meer op zijn plaats. Het zijn immers niet de tonen van een paar fluiten die de muziek maken, maar het te grote aantal musici dat zijn partij nog niet meeblaast.