De vier grote steden werken niet meer mee aan het op straat zetten van uitgeprocedeerde asielzoekers. De burgemeesters hebben hun politiekorpsen opdracht gegeven voorlopig te stoppen met ontruimingen.
Ook kleinere gemeenten weigeren de politie in te zetten. Zij zijn bang voor problemen met de openbare orde, als mensen illegaal worden omdat ze niet naar hun land van herkomst teruggaan.
Een afgewezen asielzoeker heeft vier weken de tijd om Nederland vrijwillig te verlaten. Als dat niet gebeurt, kan het ministerie van Justitie een beroep doen op de politie om de woning te ontruimen. Dat gebeurt voornamelijk bij asielzoekers die al jaren in Nederland wonen.
De gemeenten klagen al langer dat het rijk hen opzadelt met deze groep uitgeprocedeerden, zonder dat er een duidelijk uitzettingsbeleid tegenover staat. Ze hadden gehoopt op een ruimhartig pardon voor naar schatting zevenduizend asielzoekers, maar minister Verdonk voor Vreemdelingenzaken geeft slechts ongeveer eenderde van hen clementie. De rest komt op straat te staan.
De burgemeester kan, als beheerder van het politiekorps, de inzet van de vreemdelingendienst blokkeren. Zo heeft de Utrechtse burgemeester Brouwer een brief geschreven aan haar korpschef, met het verzoek voorlopig geen woningen van uitgeprocedeerde asielzoekers meer te ontruimen. ‘We willen voorkomen dat mensen illegaal over straat gaan zwerven’, zegt een woordvoerder.
Het grotendeels stoppen van de politie-inzet bij ontruimingen is een gezamenlijk besluit geweest van de vier grote steden die zijn verenigd in de zogeheten G4, aldus Utrecht. De burgemeesters schreven begin september al een brief aan minister Verdonk, waarin ze zich beklaagden over de situatie.
Amsterdam werkt sinds enige tijd helemaal niet meer mee aan ontruimingen. ‘Wij doen even niks totdat de minister met voorstellen komt voor een nieuw uitzettingsbeleid’, zegt een woordvoerster namens burgemeester Cohen.
Ook Den Haag zegt ‘uiterst terughoudend’ te zijn met politie-inzet bij ontruimingen. Net als in Rotterdam worden alleen nog agenten ingezet bij uitzettingen waarbij duidelijk is dat de uitgeprocedeerde asielzoekers direct het land verlaten, dan wel worden opgevangen in een vreemdelingenbewaring of uitzetcentrum.
In de meeste gevallen gebeurt dat niet. ‘Wij werken niet mee aan onvrijwillige dakloosheid’, zegt een woordvoerder van Rotterdam. ‘Onze burgemeester past ervoor mensen uit hun huis te zetten als een vervolgtraject ontbreekt.’
Daarnaast is politie-inzet ter sprake gekomen tijdens een besloten overleg van het zogenoemde Utrechts Beraad, waar gemeenten bijeenkomen om te spreken over problemen met uitgeprocedeerde asielzoekers. ‘Er wordt verwacht dat de komende maand een paar duizend mensen op straat komen’, zegt wethouder J. Wieten van Kampen. ‘Bij ons gaat het om tientallen - dat kan gewoon niet.’